Tekst Feya Wouda – Foto’s Annabel Jeuring, Marco Borggreve
‘Welnee, opera is niet bedoeld voor ons soort mensen.’ Opera zou vooral bedoeld zijn voor de elite. Gelukkig waait er tegenwoordig een andere wind en keren we terug naar de oorsprong van deze kunstvorm, waarbij publiek uit alle lagen van de bevolking hartstochtelijk met de voorstelling meeleefde, aanmoedigde of uitjouwde. Die tijden komen niet terug, maar de wens om meer verbinding tussen de bezoekers en de voorstelling te creëren, is er zeker.
Communityparticipatie
De huidige tweekoppige directie van de Nederlandse Reisopera doet er alles aan om uitvalsbasis Enschede aan zich te binden en waar mogelijk actief te betrekken. De interim-directeur van de Nederlandse Reisopera op dat moment, Rudy van Wijk en de Britse regisseur Sam Brown werden gezamenlijk benoemd om de Reisopera nieuw elan te geven en de voorstellingen toegankelijk te maken voor een breed publiek. Sinds september 2024 vormen zij de directie, met Rudy van Wijk als algemeen directeur en Sam Brown als artistiek directeur. “De Nederlandse Reisopera heeft een lange geschiedenis met de stad Enschede en is het grootste reizende operagezelschap in Nederland. Dat is uniek en dat willen we zoveel mogelijk delen. We hebben samen met name een klik in ons geloof in communityparticipatie en meerjarige projecten waarbij we zoveel mogelijk mensen uit de regio betrekken en verbinding zoeken,” aldus Rudy van Wijk. Het is voor het eerst dat er een tweekoppige directie is aangesteld, maar dat we samen optrekken, voelt heel natuurlijk. Tijdens de sollicitatiegesprekken voor de functie van directeur, met Sam online vanuit Berlijn, vonden we elkaar ook in de wens om als tweekoppige leiding te opereren.”
Rondje langs het veld
Rudy van Wijk: “Ik ben gevraagd om naar Enschede te komen als uitvoerend producent door de vorige directeur Nina Hiddema. Toen zij een half jaar later vertrok, vroeg de Raad van Toezicht of ik interim wilde worden. Dat vond ik een mooie uitdaging. Ik ben in Enschede geboren, maar ben na mijn middelbare school naar Amsterdam gegaan. Ik heb een bijzonder carrièrepad gevolgd, waarbij ik na een propedeuse Kunstgeschiedenis en Muziekwetenschappen in Amsterdam, naar Schoonhoven ging om opgeleid te worden tot zilversmid. Ik ben gewend om op een ambachtelijke manier te werken. Opera is ook een ambacht, dus dat is handig. Omdat ik mensen om me heen wilde hebben, ben ik aanvankelijk bij het Muziektheater op de rekwisietenafdeling beland. Om later als voorstellingsleider en daarna als uitvoerend producent en hoofd productie en planning in de theater- en operawereld aan de slag te gaan. Ik heb de nodige rondjes langs het veld gemaakt en veel ervaring opgedaan op verschillende locaties in Nederland. Dus toen ik de kans kreeg om naar mijn roots in Enschede terug te keren, heb ik die aangegrepen en nu werk ik met veel plezier voor de Reisopera.”
Award winnaar
Sam Brown heeft ook een bak aan ervaring meegebracht. Hij staat bekend als één van de meest vooraanstaande Britse operaregisseurs van zijn generatie. In 2011 won hij de prestigieuze Ring Award en de European Opera Directing prijs. Sam werd geboren in Leeds, UK. Hij studeerde in Oxford en Londen en werkte daarna bij het West Yorkshire Playhouse en als assistent director bij Opera North. Hij regisseerde zo’n veertig opera’s door heel Europa, van de kleinste tot de grootste producties. Sam Brown werkte vooral in Duitsland, waar traditiegetrouw veel steden een eigen operahuis hebben, met een eigen ensemble, solisten, koren en orkest. In Duitsland zijn de budgetten groot, maar het merendeel gaat naar de lonen van de mensen die in vaste dienst zijn. Dat laat uiterst weinig budget over voor de producties zelf.
Koor uit de lokale bevolking
“In Enschede hebben we een eigen productiehuis, we zijn er trots op dat we hier het echte ambacht van het opera maken nog hebben. Met een kleine vaste staf aan ateliers voor kap en grime, decor, kostuums en rekwisieten zijn we flexibel,” vertelt Sam Brown. “Voor elke productie trekken we freelance topmensen aan. Dat betekent dat we voor elke productie een passende cast en crew kunnen samenstellen. Dat werkt heel vrij, zo we kunnen grote en kleine producties uitvoeren, van barok tot modern. We zijn nu bezig met ‘The Public Domain’, een zangspektakel van David Lang over hoe we met elkaar samenleven. Daaraan doet een groot communitykoor mee, bestaande uit amateurzangers uit de regio, dat we ook vaker voor andere producties willen inzetten. Het stuk wordt uitgevoerd in het Nederlands met daar doorheen verschillende andere talen, dus mensen uit andere culturen zijn van harte welkom. De filosofie is dat topmensen uit het vak met de niet professionele zangers werken en hen inspireren. We hebben inmiddels een paar honderd zangers, maar eigenlijk willen we 1000 enthousiaste mensen die van zingen houden. Je kunt je dus nog aanmelden! Het evenement wordt op 14 juni a.s. uitgevoerd tijdens Kunst in het Volkspark en later op de avond op de Oude Markt.”
Reizende opera
“Wat community programma’s betreft, staat er in 2027 een stadsopera op stapel over het gedachtegoed van de bescheiden held, dominee Leendert Overduin, die meer dan duizend Joodse levens redde tijdens de oorlog. Dat is in ontwikkeling en zal worden uitgevoerd in samenwerking met Phion, het symfonieorkest van Gelderland & Overijssel, waar we geregeld mee samenwerken. En met Consensus Vocalis, een top cast aan zangers en het communitykoor, waarmee de voorstelling door de stad trekt om te eindigen in de synagoge. Maar we zijn actief op verschillende terreinen, we werken ook met jonge mensen tussen vijftien jaar en begin twintig van de Theatermakerij, die eigen stukken spelen in onze studio’s. En voor de vijfenzestigplussers, die willen dansen, zingen en acteren, is er ‘Age on Stage.’ In de voorstelling van opera ‘Het Sluwe Vosje,’ dat net een succesvolle tournee door Nederland heeft afgesloten, zat een kinderkoor. We vinden het belangrijk dat, ook in onze reizende producties, jong talent samenwerkt met oude rotten in het vak. Die mix is heel inspirerend en we willen daarnaast kansen bieden aan regisseurs uit andere kunstvormen, zoals theatermaker Belle van Heerikhuizen, die eerder verbonden was aan toneelgroep Orkater.”
‘To Die For’
Wat hun corebusiness betreft, reizen de verschillende producties door het land. Normaal gesproken vinden de premières van de Nederlandse Reisopera altijd plaats in Enschede, maar de opera ‘Waiting for the Barbarians’ van Philip Glass zal in september in Groningen in première gaan. De Reisopera moet noodgedwongen uitwijken, omdat het Wilmink Theater dan verbouwd wordt. De enscenering onder regie van Guy Weizman is gebaseerd op het boek van schrijver en Nobelprijswinnaar J.M. Coetzee. En Sam Brown zal de regie van de nieuwste operaproductie ‘To Die For’ op zich nemen. De Brits Russische componiste Elena Langer bewerkte deze satirische en uiterst actuele zwarte comedy voor de opera naar het toneelstuk ‘De zelfmoordenaar’ van Nicolai Erdmann. Op 11 april gaat de opera in première in Enschede, om daarna op tournee te gaan. Dus kom uit je luie stoel, er is nog genoeg te genieten op operagebied!