Tekst Kim Jansen – Foto’s Rikkert Harink
Met elkaar en voor elkaar van betekenis zijn. Dat is al jarenlang de missie van Aveleijn. De organisatie biedt zorg, ondersteuning en advies voor mensen met een verstandelijke beperking in Twente en de gemeente Berkelland. Maar hoe ze als organisatie van betekenis zijn? Dat verandert. Want Aveleijn innoveert. Met nieuwe denkwijzen en technologieën laten ze zien hoeveel waarde mensen met een beperking hebben.
De sociale werkplaats van vroeger. Dat kent eigenlijk iedereen. Een plek waar mensen met een beperking passend werk krijgen. Die plekken zijn er nog steeds, ook bij Aveleijn. Maar de term ‘dagbesteding’ gebruiken ze daar liever niet meer. Ze spreken graag over het hebben van activiteiten in het kader van een betekenisvolle dag. Want juist dat is waar zij als organisatie écht het verschil kunnen maken. Bas Bodzinga, lid van de Raad van Bestuur bij Aveleijn: “We willen er graag voor zorgen dat mensen met een beperking volwaardig mee kunnen doen in de maatschappij. Op verschillende werk- en leerplekken ervaren zij dat ook echt zo. Ze zijn onderdeel van een team, mogen meedenken en ervaren werkplezier. Net zoals jij en ik dat doen.”
Even in een andere wereld
Bij allerlei reguliere organisaties floreren de cliënten van Aveleijn al. Ze schenken koffie en werken in de catering. Ze nemen watermonsters of helpen bij onderhoud. Ze helpen achter de receptie of pakken kerstpakketten in.
Toch is er ook koudwatervrees onder ondernemers in Twente. “Er is veel onwetendheid over mogelijkheden die er zijn om mensen met een verstandelijke beperking aan het werk te laten gaan in je bedrijf. Natuurlijk zijn er zaken waarmee je rekening moet houden, maar er is heel veel mogelijk.” Bij Aveleijn zijn er bijvoorbeeld jobcoaches, die ondernemers én cliënten ondersteuning bieden bij een werkplek. En daar zijn allerlei gradaties in mogelijk. Er zijn mensen die intensieve begeleiding nodig hebben, maar sommigen kunnen hun werkzaamheden volledig zelfstandig uitvoeren en hebben alleen af en toe een ondersteuningsgesprek nodig.
“Soms zijn mensen juist dankzij hun beperking beter in hun werk”, legt Bas uit. “In omgevingen waarin heel secuur gewerkt moet worden, kan iemand met autisme bijvoorbeeld heel succesvol zijn.” Aveleijn wil ondernemers daarom graag aan het denken zetten. Want in bijna ieder bedrijf zijn er wel processen waaraan mensen met een beperking een waardevolle bijdrage kunnen leveren. “Juist mensen met een beperking zorgen er vaak voor dat je even in een andere wereld komt”, legt Bas uit. “Ze kunnen ervoor zorgen dat je in het moment bent. Dat je meer geniet van je werk. Daar kunnen we met z’n allen nog heel veel van leren.”
Zelf op leren staan
Mensen kunnen vaak veel meer dan we denken. En juist dat is een inzicht waar ze bij Aveleijn ook intern mee aan de slag zijn gegaan. Cliënten krijgen zelf steeds meer de touwtjes in handen. Want vanuit een goedbedoeld zorghart wordt er vaak iets voor ze geregeld, terwijl ze dit in sommige gevallen ook prima zelf kunnen doen. Maar mag je misschien juist vallen om zelf op te leren staan? Mickey Scherer is senior adviseur innovatie bij Aveleijn en legt uit dat zorgmedewerkers anders leren kijken. “We hebben daarvoor het Radarmodel, waarin we ons in vier stappen afvragen waar we precies als zorgprofessional nodig zijn.”
De eerste denkvraag in dit model: wat kan de cliënt leren? De tweede vraag is: wat kunnen hulpmiddelen en zorgtechnologie betekenen? Vraag drie luidt: wat kan de omgeving en het netwerk van de cliënt betekenen? En de laatste stap is: wat heeft de cliënt nog nodig aan professionele zorg? Mickey: “We willen onze manier van kijken veranderen. We zien de mens die een zorgvraag heeft als medemens. Soms is dat best lastig, omdat onze medewerkers dit vak hebben gekozen, omdat ze ervan houden om voor anderen te zorgen.”
Het Radarmodel is geen doel op zich, het is bedoeld als denkwijzer. Mickey: “Bij iedere stap blijven onze zorgmedewerkers nodig. Het zijn namelijk reflectieve vragen, die ze soms zelfs samen met de zorgvrager kunnen beantwoorden. Het vraagt wel een andere manier van werken.” Dankzij veel uitleg en bewustwordingsprogramma’s zien medewerkers de meerwaarde van het model. Het is behulpzaam bij het verkrijgen van meer eigen regie. En als iemand dingen voor zichzelf kan regelen dan groeit het zelfvertrouwen. “Cliënten durven meer ruimte in te nemen, meer te experimenteren en stappen vaker uit hun veilige comfortzone. Dat is heel mooi om te zien. We gaan eigenlijk van ‘zorgen’ naar ‘leven’ dankzij deze ontwikkeling”, legt Mickey uit.
Innoveren met technologie
Een innovatie van de denkwijze dus. Maar ook letterlijke innovatie. Want het Radarmodel vraagt ook naar hulpmiddelen en zorgtechnologie. Een vraag die in tijden van een krappe arbeidsmarkt heel relevant is. Bas legt uit: “We willen een betekenisvol leven voor cliënten creëren. Nu en in de toekomst. Maar de zorg staat onder druk en we moeten ons stinkende best doen om het betaalbaar en toegankelijk te houden en dezelfde kwaliteit te kunnen leveren. De zorgvraag in onze regio groeit en wordt complexer en dat terwijl er minder arbeidskrachten beschikbaar zijn. Dan moet je je zorg- en dienstverlening simpelweg aanpassen.”
Mickey vult aan: “Ook bij technische bedrijven zie je dit gebeuren. De productie moet verhoogd worden met minder mensen. Over dat vraagstuk moeten wij het in de zorg ook durven hebben.” Een van de oplossingen die ze bij Aveleijn zien is zorgtechnologie. En dat wordt al veelvuldig ingezet.
Marijn Schurink is projectleider zorgtechnologie bij Aveleijn. Zij legt uit: “We hebben ervoor gekozen om al getoetste hulpmiddelen in te zetten die impact hebben. Bijvoorbeeld middelen die cliënten helpen om zelfstandiger te worden. Momenteel testen negen van onze locaties met Ivy. Een sociale robot die reminders uitspreekt. Bijvoorbeeld wanneer iemand uit bed moet komen of medicijnen moet innemen. Het geeft cliënten structuur, zonder dat ze daarvoor echt iemand nodig hebben. Zoiets zou je misschien zelfs op een werkplek in kunnen zetten.”
En ook met beeldschermzorg wordt geëxperimenteerd. Marijn: “Sommige cliënten hebben behoefte aan heel veel begeleiding. Maar het is gewoon een feit dat onze medewerkers hun tijd over cliënten moeten verdelen. Dat betekent soms dat iemand even moet wachten. Door beeldschermzorg is ondersteuning 24/7 beschikbaar, want er is altijd een begeleider om contact mee op te nemen. Dat betekent dus een kwaliteitsboost voor cliënten.” Dat die zorg op afstand niet voor iedereen is weggelegd, realiseren ze zich goed. Bas: “Voor sommige groepen is fysieke aanwezigheid nog steeds de enige vorm. Bijvoorbeeld omdat zij zich niet goed verstaanbaar kunnen maken of omdat ze niet met de techniek overweg kunnen. Tegelijkertijd zien we veel cliënten die enorm gebaat zijn bij deze manier van ondersteuning. Het motto is: probeer het vooral eens en kijk hoe het gaat.”
Enthousiast maken
Binnen Aveleijn proberen ze elkaar enthousiast te maken over alle technische ontwikkelingen. Dat doen ze met zo’n honderd innovators. Mickey: “Dat zijn de mensen op verschillende locaties die twinkeling in hun ogen krijgen bij nieuwe hulpmiddelen. Juist zij kunnen als geen ander anderen overtuigen van het nut van technologie.” Eén van die mensen is David Kroes, projectmedewerker zorgtechnologie en aanjager bij het Living Lab (de uitleenservice van zorgtechnologie en innovatie binnen Aveleijn). “Als een hulpmiddel echt waarde toevoegt, kun je mensen heel snel enthousiasmeren. Soms kan technologie de eigen regie van een cliënt versterken, maar soms kan een hulpmiddel ook het werkgeluk van onze eigen medewerkers verhogen of de werkdruk verlagen. Dat is ook heel waardevol.”
Neem bijvoorbeeld het ‘spraakgestuurd rapporteren’, waar Aveleijn nu mee bezig is. Marijn: “Sommige collega’s schreven in een rapportage van alles op, omdat ze niet goed tot de kern wisten te komen. Nu is er een optie om iets in te spreken en het zo terug te brengen tot de essentie. De informatie wordt automatisch op de juiste plek opgeslagen. Sommige medewerkers winnen zo veel tijd, die ze weer aan zorgvragen kunnen besteden.” Bas: “Maar zoals bij elke verandering, merk je dat het voor sommigen ook niet werkt. Bijvoorbeeld omdat zij rapporteerden, terwijl ze ook samen met cliënten in de huiskamer zaten. Dan kun je natuurlijk niet altijd alles hardop uitspreken.”
Slag maken
Aveleijn blijft experimenteren en innoveren. De komende tijd hopen ze daar nog een grote slag in te maken. David: “We willen bijvoorbeeld ook gaan werken met cliënteninnovators. Cliënten die andere cliënten ook verleiden om eens iets nieuws te proberen.” Waar dat uiteindelijk toe leidt? De toekomst zal het uit moeten wijzen. Maar één ding is zeker: innoveren met technologie is nooit een doel. Het is slechts een hulpmiddel om het leven van cliënten en medewerkers te verrijken. Bas: “Met technologie wordt het leven gewoon makkelijker. Kijk alleen al naar wat artificial intelligence ons brengt. Veel cliënten hebben moeite met het lezen van ingewikkelde teksten. Nu zetten ze brieven van woningcorporaties of gemeenten met één foto om naar tekst die voor hen wel begrijpelijk is. Meedoen wordt daardoor voor een bepaalde groep een stuk makkelijker, ook in het bedrijfsleven. En dat is natuurlijk exact waar wij voor willen staan. Ook in de toekomst.”
Nieuwsgierig?
Weten wat mensen met een beperking in jouw organisatie kunnen betekenen?
Arnolda Posthuma (a.posthuma@aveleijn.nl) brengt je graag in contact met een jobcoach.
Zelf vrijwilligerswerk doen?
Daarvoor kun je terecht bij Mariska Claussen via m.claussen@aveleijn.nl.