Wanneer wordt redden schuldig verzuim?

Stel je voor: je bent bestuurder van een worstelende onderneming. De financiële crisis slaat toe, orders drogen op, schuldeisers kloppen aan de deur. Je probeert te redden wat er te redden valt – een extra lening hier, een betalingsregeling daar. Maar wanneer precies wordt jouw poging tot overleven een onrechtmatige daad?

De Nederlandse rechter heeft hiervoor een opmerkelijk instrument ontwikkeld: de peildatum. Een specifiek moment waarop de vrijheid om schuldeisers naar eigen inzicht te betalen – de zogenoemde betaalautonomie – abrupt eindigt. Vóór die datum ben je een ondernemer die vecht voor zijn bedrijf. Erna word je een potentiële dader van selectieve betaling in de ogen van de curator.

Wat fascineert, is de precisie waarmee rechters dit kantelpunt vaststellen. Niet ‘ergens in het voorjaar van 2025’, maar vaak tot op de dag nauwkeurig. Die nauwkeurigheid lijkt zekerheid te bieden, maar schept tegelijk een illusie. Want hoe kun je als bestuurder op 12 april weten dat 13 april jouw peildatum wordt?

De rechter kijkt achteruit met perfecte kennis van het verloop. Natuurlijk was het faillissement op 1 mei onafwendbaar – het is immers gebeurd. Maar voor de bestuurder die op 13 april een cruciale leverancier betaalt om een doorstart mogelijk te maken, is die wetenschap er niet. Hij ziet alleen een kans, hoe klein ook.

Hier wringt de schoen. De peildatum wordt vastgesteld met de wijsheid van achteraf, maar de bestuurder moet handelen met de onzekerheid van het moment. Uit de rechtspraak volgt dat een bestuurder “wist of redelijkerwijs behoorde te begrijpen” dat het faillissement onafwendbaar was.

Misschien moeten we de peildatum niet zien als een juridische valbijl, maar als een waarschuwingslampje. Niet het moment waarop alles ineens verboden wordt, maar het signaal dat extra zorgvuldigheid geboden is. Want uiteindelijk gaat het niet om data, maar om mensen: bestuurders die moeilijke keuzes maken, en schuldeisers die verhaal zoeken.

Bent u bestuurder van een onderneming in financieel zwaar weer en vraagt u zich af in welke fase uw onderneming zich bevindt? Wij denken graag met u mee.